Verbreding en verbetering A12

De A12 is begin 2013 voor het grootste deel minstens 2 x 3 rijstroken breed. Sinds eind 2010 zijn de trajecten tussen Utrecht Verbreding en verbetering A12.

Lunetten en Veenendaal en tussen de knooppunten Waterberg en Velperbroek volop in uitvoering.Tegelijk met de wegwerkzaamheden zijn er werkzaamheden ter verbetering van de omgeving en de veiligheid. Bij de aanbesteding van de verbreding en de verbetering van de bovengenoemde trajecten van de A12 bleek uit aanbiedingen dat de uitvoeringstijd aanzienlijk korter kon worden dan opdrachtgever Rijkswaterstaat (RWS) had voorzien. De tijdwinst loopt op tot ongeveer twee jaar.

 

Tekst: Jan Bol, Bolster Journalistiek

Beeld: Jan Bol, Rijkswaterstaat (RWS), Heijmans Beton- en Waterbouw, Project A12 Utrecht Lunetten – Veenendaal (A12 LUV)

 

[

Luchtfoto Verbreding A12 bij Driebergen. Foto: © A12 LUV.

 

A12 reeks in GWW Totaal

De huidige werkzaamheden aan de A12 lopen nog tot begin 2013. De redactie van GWW Totaal besteedt met ingang van dit artikel aandacht aan bijzonderheden qua uitvoering en techniek en aan de voortgang in die werkzaamheden, in de vorm van een reeks fotoartikelen. De reeks is mogelijk dankzij medewerking van Rijkswaterstaat, het bouwconsortium de Poort van Bunnik en Heijmans Beton- en Waterbouw Regio Noord.

 

De A12 is één van de belangrijkste oost-westverbindingen in het Nederlandse snelwegenstelsel, van de Duitse grens tot hartje Den Haag. Deze snelweg is inmiddels over grote lengten 2 x 3-baans of zelfs 2 x 4-baans, al dan niet voorzien van spitsstrook. De verbreding en de verbetering van de trajecten Utrecht Lunetten - Veenendaal en Knooppunt Waterberg (Arnhem-Noord) - Velperbroek, zijn sinds begin dit jaar volop in uitvoering.

Op dit moment zijn de werkvoorbereiding en werkzaamheden voor het bouwen, verbetering of vervanging van zo’n 40 verschillende kunstwerken verdeeld over beide trajecten in volle gang. Inmiddels zijn ook vele tonnen zand gestort voor de verbreding van het wegprofiel, voor nieuwe toe- en afritten en voor nieuwe kunstwerken, zoals faunapassages in de vorm van ecoducten en viaducten ten behoeve van lokale infrastructuur. Volgens de huidige planning moeten de werkzaamheden voorjaar 2013 achter de rug zijn. Dat is gunstig voor alle partijen, niet in de laatste plaats voor de weggebruikers en de omgeving.

 

Contractvormen

Bouwconsortium Poort van Bunnik werkt conform een DBFM-contract aan het traject Utrecht Lunetten - Veenendaal, terwijl bouwbedrijf Heijmans Beton- en Waterbouw volgens een D&C-contract werkt aan het traject Knooppunt Waterberg - Velperbroek. De afkorting DBFM staat voor Design, Build, Finance en Maintain. Het bouwconsortium, een combinatie van BAM PPP, BAM Wegen, BAM Civiel en BAM Infratechniek, kreeg dus het werk gegund op basis van een gunstige aanbieding voor het (gww-technisch) ontwerp, de uitvoering, de (voor-)financiering en het onderhoudsplan voor de eerste 20 jaar na oplevering. Drie consortia dongen mee. In de aanbesteding werd naast alle technische en financiële eisen heel specifiek gevraagd om maatregelen ter voorkoming van hinder voor omgeving, bewoners en verkeer.

Ook golden er specifieke eisen voor de aanbesteding op basis waarvan Heijmans als één van de vijf aanbieders het traject Knooppunt Waterberg - Velperbroek gegund kreeg, omdat hun aanbieding het best voldeed aan de criteria voor Design en Construct, dat wil zeggen het leveren van een slim en passend (gww-technisch) ontwerp als ook inventiviteit en innovatie in de manier van uitvoeren.

Opdrachtgever Rijkswaterstaat hanteert een beslismodel om al naar gelang het type werk tot de juiste wijze van aanbesteden en contractvorming te komen. Vandaar de verschillen voor beide trajecten. Het beleid van de overheid in aanbesteden en in contractvorming is al jaren gericht op het meer en beter mobiliseren van kennis, innovatie en inventiviteit uit, en op het nemen van meer verantwoordelijkheden en het creëren van financieel draagvlak door de markt.

 

Utrecht Lunetten - Veenendaal

In vogelvlucht omvatten de uitvoering van de verbreding en verbetering van de A12 en de verbetering van de omgeving tussen Utrecht Lunetten en Veenendaal West de volgende werkzaamheden:

• Tussen Utrecht en Bunnik: A12 van 2x3 naar 2x4 rijstroken.

• Tussen Bunnik en Driebergen: verbreding van 2x2 naar 2x3 rijstroken. Ook komt er in beide richtingen een spitsstrook bij.

• Tussen Driebergen en Veenendaal krijgt de weg in beide richtingen een spitsstrook.

• Vijf toe- en afritten, die van Bunnik, Driebergen-Rijsenburg, Maarn, Maarsbergen en Veenendaal worden aangepast om de doorstroming van en naar het lokale wegennet te verbeteren.

• Waar nodig worden viaducten vernieuwd, waarbij rekening gehouden wordt met voldoende verlichting en doorzicht in de onderdoorgangen om de veiligheid te vergroten.

• Ook wegen die de A12 kruisen worden aangepast, om de doorstroming en veiligheid te vergroten.

• In Maarn wordt een nieuwe fiets- en voetgangerstunnel onder de weg en het spoor door aangelegd.

• Oude geluidsschermen worden vervangen door nieuwe (vaak hoger en langer), bestaande geluidswallen wordt verhoogd, er komen nieuwe geluidsschermen en waar nodig wordt er tweelaags ZOAB aangelegd.

• De spitsstrook wordt aangelegd aan de middenbermzijde. De vluchtstrook blijft dus gewoon bestaan.

 

Natuur en landschap

Bij de verbreding van de A12 wordt veel aandacht besteed aan natuur en landschap in de omgeving. Verdeeld over het hele traject worden 26 eco-aanpassingen gedaan, zoals ecoducten, ecopassages en faunapassages om dieren veilig te laten oversteken:

• Op de Utrechtse Heuvelrug - ter hoogte van km 75,5 - komt een oversteekplaats voor dieren (Mollebos) over de weg en over het spoor. Dit ecoduct is een belangrijke verbinding in de ecologische hoofdstructuur van Nederland.

• Bij landgoed Rumelaar en Ringelpoel komt ecoduct Rumelaar over de weg en over het spoor.

• Bij de kruising van de A12 met het Valleikanaal en bij het Kromme Rijngebied komt een faunapassage.

• Dassen- en wildtunnels op diverse plaatsen langs het traject.

• Natuurgebieden en bomen die worden opgeofferd voor de wegverbreding worden op andere plekken of langs de A12 gecompenseerd met nieuwe natuurgebieden of bomen.

• Het traject krijgt speciale wegverlichting die minder licht naar de bermen en omgeving uitstraalt.

 

Klik op afbeelding voor vergroting

De verbreding en verbetering van de A12 tussen Utrecht Lunetten en Veenendaal gaan over een lengte van 30 kilometer. Tussen Lunetten en Bunnik is het een verbreding van 3 naar 4 rijstroken inclusief spitsstroken, voor het grootste deel is het een verbreding naar 2 x 3 rijstroken inclusief spitsstroken. Meer dan 25 kunstwerken worden gebouwd of aangepast en verbeterd, zoals twee ecoducten over de A12 en meteen ook over het naastliggende spoor Utrecht – Arnhem en aanpassingen en broodnodige verbredingen van de viaducten bij Driebergen, Maarn, Maarsbergen en Veenendaal West.

Beeld: ©RWS

 

Klik op afbeelding voor vergroting

De verbreding en verbetering van de A12 tussen de knooppunten Waterberg en Velperbroek beslaan een traject van bijna 6 kilometer. Over de hele lengte zijn er straks 2 x 3 rijstroken inclusief een vluchtstrook aan elke kant. Twee van de vier grote viaducten in A12 over lokale wegen en de spoorweg Arnhem – Zutphen zijn geschikt om te verbreden. Ter plaatse van twee andere viaducten wordt eerst de verbreding gebouwd, waarna het oude viaduct ertussenuit gesloopt en vervangen wordt. Tegelijk met de werkzaamheden aan de A12 wordt een deel van de infrastructurele voorzieningen tussen noord- en zuidzijde van de snelweg verbeterd. Beeld: ©RWS

Het deel van de A12 tussen Lunetten en afslag Bunnik / Odijk werd in overleg met Rijkswaterstaat versneld voorgetrokken door de aannemer. In slechts tien dagen werd 2 x 1 rijstrook toegevoegd, waardoor de benutbare breedte ging van 2 x 3 naar 2 x 4 rijstroken. Dit gebeurde om terugslag van verkeer te voorkomen ter plaatse van de samenkomst van de parallelbaan Lunetten en de A12 en om de omgeving te ontlasten in verband omleidingen wegens werkzaamheden aan de A2 en de A28 in de regio Utrecht. Foto: ©RWS.

Tussen Bunnik en Driebergen en ter plaatse van de afrit Driebergen is al veel grond extra aangebracht en verdicht ten behoeve van de wegverbreding en nieuwe toe- en afritten. Hier gebeurt dat voornamelijk aan de noordzijde van de bestaande snelweg, omdat ten zuiden zowel de KLPD als een bedrijventerrein vlakbij de weg liggen. Voor diverse lokale verbindingen is de verbreding van viaducten nodig, zoals bij de Zeisterweg en de Rijnwijckse Wetering. Foto: JWBol.

Luchtfoto Maarsbergen. Foto: © A12 LUV.

 

De afrit Maarsbergen was dringend aan herziening toe, net als de afslagen Veenendaal West en Maarn. Bij Maarsbergen ontstaat vaak een gevaarlijke file op de afslag komend uit oostelijke richting, met alle gevaar van dien voor de hoofdrijbaan. De doorgang onder de A12 door wordt veel breder en krijgt een zogenoemde kluifrotonde, tegelijk met nieuwe toe- en afritten conform een Haarlemmermeeraansluiting. Een ongelijkvloerse kruising met het spoor laat nog op zich wachten en is in handen van ProRail.  Foto: JWBol.

 

Knooppunt Waterberg - Velperbroek

Tussen de knooppunten Waterberg en Velperbroek zijn de werkzaamheden ter verbreding en verbetering van de A12 en de omgeving in grote lijnen de volgende:

• Verbreding in beide richtingen van 2 x 2 rijstroken naar 2 x 3 rijstroken.

• Aanpassen afrit knooppunt Waterberg A50-A12 Noord (richting westen).

• In de middenberm komt verlichting die gedimd kan worden.

• Aanleg van een dassentunnel.

• Vervanging van het viaduct over de Schelmseweg, een provinciale verbindingsweg over de A12 heen tussen Arnhem en Rozendaal.

• Aan beide kanten van de weg komen voor een groot deel nieuwe, hogere geluidsschermen van 5 tot 7 meter hoog. Ter hoogte van Velp Larenstein wordt het geluidsscherm verlengd. Ten zuidoosten van de spoorlijn Arnhem - Zutphen worden de geluidsschermen transparant uitgevoerd, net als de schermen ter hoogte van de viaducten.

• Een steile wand met een geluidsscherm aan de zuidwestzijde van de A12, ter hoogte van de woonwijk de Paasberg. Aan de noordzijde, ter hoogte van de Del, komt ook een steile wand;

• Voor klein wild komen onderdoorgangen aan beide kanten van de IJssellaan, onder het viaduct met de A12.

• Ter hoogte van Velp en van de Arnhemse wijk Presikhaaf wordt tussen de parkzones aan beide zijden van de A12 een nieuwe fietsers- en voetgangerstunnel aangelegd, en tevens een doorgang voor klein wild. Overigens is deze tunnel geen onderdeel van het tracébesluit, maar maakt deze deel uit van overeenkomst pArk12 tussen de minister en de regio.

• Aanpassen afrit knooppunt Velperbroek A12 Zuid (richting oosten);

• Het hele traject krijgt tweelaags ZOAB of vergelijkbaar stil asfalt. Ter voorkoming van geluidshinder wordt ook het gedeelte tussen Velperbroek en de IJsselbrug van dubbellaags ZOAB voorzien.

• Verbreding viaducten over Rozendaalseweg, spoorlijn Arnhem – Zutphen, Velperweg en IJssellaan. De laatste twee oude viaducten worden helemaal vervangen.

• Alle viaducten krijgen geluidsarme voegen.

 

Doorstroming

Het zo veel mogelijk voorkomen van verkeershinder en de communicatie met lokale en regionale overheden, met belanghebbende organisaties zoals Natuurmonumenten en met name ook met de bewoners hoorden tot het eisenpakket en selectiecriteria van de aanbestedingen. Ten aanzien van het voorkomen van verkeershinder zijn er al veel beproefde methoden om extra stagnatie of files, vooral tijdens de spitsuren te voorkomen. Een methode is bijvoorbeeld het aanbieden van gunstig geprijsde kaarten of abonnementen voor het openbaar vervoer aan automobilisten die frequent van het traject gebruik maken.

Voor het traject Lunetten - Veenendaal is een bijzonder opvallende verkeersmaatregel genomen: het verkeer mag met een snelheid van 100 km per uur langs het werk in uitvoering rijden. Dat is mogelijk door het verleggen van rijstroken langs vloeiende lijnen, een wegmarkering met de gewoonlijke witte in plaats van gele belijningen en het handhaven van de normale blauwe routeborden in plaats van het toepassen van gele, tijdelijke routeborden. Het effect is het zo min mogelijk vertragen van de doorstroom van het verkeer. De automobilist ondergaat de tijdelijke wijzigingen als tamelijk normaal en gaat niet uit angst of uit nieuwsgierigheid op de rem.

 

Communicatie

In het belang van weggebruikers en van bewoners communiceert RWS tijdig over beleid, voorbereidingen, over de wegwerkzaamheden en over mogelijke kortdurende afsluitingen via de al lang bestaande website VanAnaarBeter.nl. Daarnaast gebeurt dat door middel van advertenties en persberichten in dag- en regionale weekbladen, digitale nieuwsbrieven, brochures en bijeenkomsten. Voor het traject Lunetten - Veenendaal wordt gebruikt gemaakt van de nieuwe media. De ReisWijzer is een nieuwe digitale dienst die op maat informeert bijvoorbeeld via een mailing over de verwachte hinder op een traject en via het Twitteradres @A12Utrecht.

De A12 is één van de oudste snelwegverbindingen in ons land. Viaducten ten behoeve van lokale en provinciale wegennetten voldoen qua constructie en ontwerp niet meer of stroken niet met de verbreding van de A12, zoals het viaduct van de Schelmseweg tussen Arnhem en Rozendaal. Het oude viaduct is ter plaatse van de landhoofden ‘losgekoppeld’. Vervolgens is het brugdek in tweeën gezaagd en zijn ’s nachts achtereenvolgens het noordelijke en het zuidelijke deel met behulp van een verrijdbare vijzelconstructie uitgereden naar een terrein net noorden van de A12 om gesloopt te worden. Dit vond in vakantietijd ’s nachts plaats in één weekeinde, met nauwelijks hinder voor het doorgaande verkeer. Foto’s: JWBol.

 

Alvorens het oude viaduct Schelmseweg ter plaatse van Arnhem Noord, over de A12 te slopen werd ter vervanging een tijdelijk viaduct aangebracht, inclusief tijdelijke landhoofden. Het tijdelijke viaduct van 2 x 1 rijstrook en een fietspad aan beide zijden is opgebouwd uit prefab stalen brugdelen en pijlers. Het aanbrengen van het tijdelijke viaduct gebeurde eveneens ’s nachts in vakantietijd, in het weekeinde. Foto: JWBol.

 

Het A12-viaduct over de secundaire weg tussen Rozendaal en Arnhem voldoet qua constructie en hoogte. Aan weerszijden van het bestaande viaduct wordt een brugdek ter breedte van een rijstrook en vluchtstrook gebouwd. Daarna worden het bestaande viaduct en de nieuwe brugdelen constructief met elkaar verbonden. Tijdens renovatie van het bestaande viaduct kan aan weerskanten het verkeer over nieuw geconstrueerde dek rijden. Foto: JWBol.

Spoedaanpak Wegen

De verbreding en verbetering van de A12 over de trajecten Utrecht Lunetten-Veenendaal en Arnhem waterberg - Velperbroek passen in het overheidsprogramma Spoedaanpak Wegen en ook in het kader van de zogenoemde Crisis- en herstelwet. Met de Spoedaanpak zorgt Rijkswaterstaat ervoor dat in heel Nederland dertig hardnekkige knelpunten op de weg versneld worden opgelost.

De nog ontbrekende schakel, het traject Ede – Grijsoord wordt volgens de huidige planning in de tweede helft van 2012 aanbesteed. Aanpassing van de A12 vanaf Velperbroek tot de Duitse grens is een onderdeel van het voorgenomen besluit om de A15 door te trekken van knooppunt Ressen naar de A12.

Regenboogroute

Diverse snelwegen in Nederland kregen een routeontwerp over de hele lengte. Dat wil zeggen dat, rekening houdend met het soort omgeving, zowel geluidsschermen, als viaducten en lantaarnpalen eenzelfde architectonische typologie kregen, volgens eenzelfde vormentaal ontworpen werden. Zodoende ziet een snelwegprofiel als dat van de A12 er straks uit als één geheel. De A12 heeft de naam Regenboogroute gekregen, omdat de weg allerlei landschapstypen doorsnijdt: bos, stad, rivier- en weidegebied.

De aannemers moeten op basis van hun planning RWS en lokale en regionale overheden tijdig informeren over hun werkzaamheden. Zij zorgen bovendien in voorkomende gevallen samen met RWS voor de voorlichting aan bewoners en organisaties in de vorm van (digitale) nieuwsbrieven, brochures, advertenties en bijeenkomsten. Steeds weer blijkt dat hoe beter de communicatie met alle soorten belanghebbenden verloopt, hoe beter en effectiever bouwwerkzaamheden kunnen verlopen. Foto: A12 LUV.