Talrijke uitdagingen voor funderingsbranche

Tekst: ing. Frank de Groot
Beeld: NVAF

De funderingsbranche heeft de laatste jaren de handen vol aan het herstellen en verbeteren van kades en dijken en goed funderen van tunnels, viaducten en bruggen in nieuwe infrastructuur. Denk alleen al aan de net opgeleverde De Groene Boog bij Rotterdam en nieuwe grote projecten in de Zuid-As bij Amsterdam, verbreding A27 van Houten naar Hooipolder en bij Amelisweerd en doortrekking A15 naar de A12 en verbreding A12 van Arnhem naar de grens. “Onze infrastructuur is van levensbelang voor de economie en de waterkeringen voor onze veiligheid. De funderingsbranche heeft daar een belangrijk aandeel in”, aldus Jaap Estié, die sinds 1 januari 2026 ook secretaris is van de European Federation of Foundation Contractors (EFFC).

Veruit de meeste funderingsbedrijven zijn aangesloten bij de NVAF, waarvan de voorganger in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog in 1947 werd opgericht. “Ik schat dat ruim 90% van de omzet in de funderingsbranche van onze 120 leden vandaan komt. Wij vertegenwoordigen de hele scope, van fundering voor infra- en bouwsector tot funderingsherstel. We merken ook dat de leden erg betrokken zijn. Circa 140 vrijwilligers zetten zich in voor onze werk-, project- en contactgroepen”, aldus Jaap.

Jaap Estié, Directeur van de Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken (NVAF): “Onze infrastructuur is van levensbelang voor de economie en de waterkeringen voor onze veiligheid. De funderingsbranche heeft daar een belangrijk aandeel in.”

Bouwsector

De funderingsactiviteiten in de bouwsector mogen ook in dit blad niet onbenoemd blijven. “Denk alleen al aan funderingsherstel bij de bestaande bouw. Veel gebouwen in Nederland kampen met funderingsschade, bijvoorbeeld door bodemdaling of door een zakkende grondwaterspiegel. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) heeft in februari 2024 een advies uitgebracht voor een nationale aanpak. In onze werkgroep Funderingsherstel delen experts vanuit uitvoerende bedrijven van funderingsherstel hun kennis en werken ze aan gezamenlijke doelen. De werkgroep is actief op onder meer het gebied van scholing, innovatie, normeringen, veiligheid en het opstellen van eigen algemene voorwaarden voor funderingsherstel. Daarnaast wordt gewerkt aan een erkenningsregeling voor de uitvoerende partijen van funderingsherstel.”

Daarnaast zijn er nog de uitdagingen bij inbreidingsprojecten. “Vooral in de grote steden moeten we steeds vaker niet alleen omhoog, maar ook de grond in om bijvoorbeeld parkeerruimte te creëren. Dat vraagt geavanceerde bouwkuipen met grote damwandconstructies. Ook moeten we soms wel tot 60 meter diep de grond in om draagkrachtige lagen te bereiken.”

Een uitdaging bij grote projecten is volgens Jaap niet alleen de techniek, maar ook de financiering en planning: “Doordat het zomaar vijf jaar of langer kan duren voor je daadwerkelijk aan de slag kunt, zijn de materiaalprijzen en tegenwoordig ook de rente alweer gestegen. Dat vraagt een goed overleg met de opdrachtgever.”

Veel gebouwen in Nederland kampen met funderingsschade, bijvoorbeeld door bodemdaling of door een zakkende grondwaterspiegel. Funderingsherstel is dan ook een belangrijke discipline binnen de funderingsbranche.

Emissieloos en veilig werken

Het werken met zware funderingsmachines is vooral in binnensteden en nabij natuurgebieden (zoals Natura 2000-gebieden) aan strenge eisen gebonden inzake de uitstoot van stikstof, CO₂ en fijnstof. “Wij hechten veel belang aan emissieloos werken. We zijn dan ook medeondertekenaar van het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Onze werkgroep Duurzaamheid is daarnaast een vraagbaak voor onze leden, ook ten aanzien van subsidiemogelijkheden bij de aanschaf van bijvoorbeeld elektrisch materieel. Feit blijft wel dat je voor twee diesel aangedreven funderingsmachines, slechts één elektrische funderingsmachine kan kopen. Daarnaast is er op afgelegen locaties vaak geen stroom beschikbaar. Daar moeten we dus nog stappen maken.”

Veilig werken staat eveneens hoog in het vaandel bij de NVAF. Veilig werken betekent een stabiele ondergrond voor funderingsmachines en veiligheidszones in publieke omgeving. Maar ook veilig werken met elektrische materieel. Jaap: “We hebben onder meer meegewerkt aan de Richtlijn Veilige Inzet Elektrisch Materieel die in 2024 door De Groene Koers is uitgegeven.”

Daarnaast werkt een projectgroep aan de herziening van de richtlijn voor het Bouwterreincertificaat (BTC), als onderdeel van de Richtlijn Begaanbaarheid Bouwterreinen. Daarvoor werken ze nauw samen met internationale kennisinstituten. “Hoofdaannemers moeten voorzorgsmaatregelen nemen, waardoor funderingsaannemers een stevige ondergrond aantreffen voor hun funderingsmachines. De laatste jaren zijn er enkele heimachines omgevallen door een slechte ondergrond. Dat moeten we in de toekomst voorkomen. Met een Bouwterreincertificaat kan een hoofdaannemer of andere opdrachtgever aantonen dat een terrein geschikt is voor het opstellen en werken met funderingsmachines.”

Ook zijn veiligheidszones nodig om publieke ruimte te beschermen tegen omvallende machines of voorwerpen die naar beneden kunnen vallen. Jaap: “Het kan voorkomen dat het aanbrengen van een geboorde paal veiliger is dan een heipaal. Maar een heipaal is goedkoper en sneller. Echter moet je die palen wel weer transporteren. Het kan natuurlijk ook zijn dat de draagkrachtige laag zo laag zit, dat je wel moet boren. Je kan geen paal van 60 meter transporteren en inbrengen.”

Bij energiedamwanden zijn aan de walzijde op de planken activatielussen aangebracht. Door het rondpompen van een vloeistof is het mogelijk om warmte of koude te winnen uit langzaam stromend, ondiep water en de ondergrond.

Duurzaam werken

Al enige jaren zijn er zowel heipalen als damwanden beschikbaar die tevens als warmtewisselaar werken. Jaap: “Deze ‘energiepalen’ zijn voorzien van leidingen waardoor een vloeistof wordt gepompt. In de winter onttrekt de paal warmte aan de bodem en in de zomer koelte. Deze worden via een warmtepomp doorgegeven aan een lage temperatuurverwarmingssysteem in een gebouw. Er worden al terugverdientijden gehaald van slechts vijf tot zes jaar.” Het onttrekken van warmte aan de bodem betekent dat er afkoeling van de bodem plaatsvindt. De zo kouder geworden grond kan in de zomerperiode voor koeling zorgen. De positieve eigenschappen van de twee tegenovergestelde seizoenen vullen elkaar op die manier uitstekend aan en overschotten worden toch volledig benut.

Er bestaan volgens Jaap ook damwandwisselaars: “Deze energiedamwanden zijn aan de walzijde voorzien van de op de planken geplaatste activatielussen. Door het rondpompen van een vloeistof is het mogelijk om warmte of koude te winnen uit langzaam stromend, ondiep water en de ondergrond. De gewonnen warmte of koude wordt middels een warmtepomp opgewaardeerd naar een bruikbare temperatuur voor de verwarming of koeling van panden in de omgeving. De kracht van de energiedamwand ligt in de warmtegeleiding van het staal.”

Volgens Jaap kun je met deze systemen ook bruggen en viaducten ijsvrij te houden, door de warmte over te brengen op lussen in een wegdek. “Het hoeft maar een paar graden te zijn om een wegdek ijsvrij te houden. Wellicht kunnen we hier in de toekomst ook wat mee bij bijvoorbeeld wissels bij spoorlijnen, maar dat vraagt nog veel onderzoek.”

Wat tot slot speelt is geheel wat anders. Jaap: “Vanaf 2025 geldt de Europese richtlijn Corporate Sustainability Reporting Sirective (CSRD) voor alle grote bedrijven. Deze richtlijn heeft tot doel de transparantie en kwaliteit van duurzaamheidsinformatie te verbeteren, wat grote uitdagingen met zich meebrengt voor de funderingsbranche. Inmiddels is door een projectgroep een ‘golden template’ voor duurzaamheidsrapportages ontwikkeld. Dit template fungeert als hulpmiddel voor een correcte toepassing van de CSRD rapportage.”

Innovatie

Uiteraard is innovatie belangrijk binnen de funderingssector. Denk aan innovaties op het gebied van emissieloos werken, funderingstechnieken en funderingsherstel. Een mooi voorbeeld is kadeherstel. Jaap: “Vanwege de grote opgave en de benodigde snelheid, heeft Amsterdam in 2018 het zogenaamde Innovatie Partnerschap Kademuren (IPK) opgestart en in de markt gezet. Met deze aanbesteding ging de gemeente op zoek naar innovatieve oplossingen om de kademuren sneller, goedkoper en met minder hinder te vernieuwen. Twee fraaie innovaties die daaruit zijn voortgekomen zijn ‘G-kracht’ en ‘Kade 2.020’. Bij G-kracht worden buispalen met een diameter van een halve meter door de bestaande kademuren geboord. Deze innovatieve methode zorgt ervoor dat de kademuur versterkt wordt zonder dat er veel grond- en baggerwerk voor en achter de kade nodig is. Kade 2.020 bestaat uit speciale L-elementen die in de bodem van de gracht worden geplaatst, zodat we de oude kade kunnen stabiliseren zonder de bomen of andere structuren te verstoren. Er zit dus veel innovatiekracht bij onze leden, maar dan moeten opdrachtgevers wel bereid zijn die ruimte voor innovatie te geven!”

Volgens Jaap maakt dit de branche ook zo aantrekkelijk voor jonge instromers: “Werken bij een funderingsbedrijf gaat veel verder dan palen in de grond slaan. Je werkt mee aan een goed fundament voor Nederland! Daarnaast werk je telkens op verschillende plaatsen in de buitenlucht. De arbeidsomstandigheden zijn daarbij de laatste jaren sterk verbeterd. Er zijn funderingswerken van groot naar klein en telkens sta je voor de uitdaging om problemen op te lossen. Kortom: werken in de funderingsbranche is prachtig!”