Gemeenten mogen staalslakken niet zelf verbieden

BGS-pad is een veelgebruikte gecertificeerde halfverharding, waarbij in de toplaag staalslakken zijn toegepast.

Uit het onderzoek bleek eerder dat op zeker tweehonderd plekken in Nederland staalslakken liggen. Staalslakken zijn restproducten die ontstaan bij de productie van staal en zijn te herkennen als steenachtig materiaal. Nederland gebruikt staalslakken als bouwstof, vooral in infrastructurele werken zoals een geluidswal of een weg, of om stortplaatsen op te vullen of op te hogen. Staalslakken kunnen echter gezondheids- en milieuproblemen veroorzaken als er geen rekening wordt gehouden met hun specifieke eigenschappen (hoge pH en verandering van uitloging over tijd). Dit in relatie tot de wijze en locatie van toepassing. Hierdoor mogen ze momenteel alleen nog met ontheffing worden toegepast.

Gezondheidsklachten

Uit eerder onderzoek van het RIVM in 2023 blijkt dat de meeste gezondheidsklachten worden genoemd bij blootstelling aan opwaaiend stof bij grootschalige toepassingen van staalslakken of bij toepassingen aan het oppervlak waar contact met ogen, luchtwegen of hand-mondcontact mogelijk is. Dit zijn klachten als bloedneuzen, irritatie van de huid en ogen, en de luchtwegen. Deze klachten zijn tijdelijk van aard en verdwijnen meestal als het contact met het materiaal stopt (reversibel).

De klachten worden voornamelijk veroorzaakt door de irriterende werking van het hoge gehalte aan (on)gebluste kalk (calciumoxide en calciumhydroxide) in de in Nederland toegepaste staalslakken. Daarnaast kunnen er bij langdurige blootstelling aan bepaalde gevaarlijke stoffen (zoals metalen) die in staalslakken aanwezig zijn op de langere termijn gezondheidsrisico’s ontstaan.

Oud-staatssecretaris Thierry Aartsen (Openbaar Vervoer en Milieu) liet op 21 juli 2025 aan de Tweede Kamer weten dat er een pauze zou komen van een jaar voor bepaalde toepassingen van staalslakken op land waar een risico bestaat voor de gezondheid.

Verbod mag niet

Naar aanleiding van de gezondheidsklachten stelden onder meer Arnhem en Beverwijk zelfs een totaalverbod op staalslakken in. Negen gemeenten in Zuid-Holland stelden een vergunningplicht in voor verschillende bouwstoffen. Een verbod of vergunningplicht mag echter onder nieuwe afvalregels niet meer, zegt het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat in een brief die niet openbaar werd gemaakt. Een verbod of vergunningplicht ‘belemmert onnodig de afzet’ en ‘leidt bovendien tot een ongelijk speelveld binnen Nederland’.

Volgens het ministerie zorgen de landelijke kwaliteitseisen al voor ‘voldoende’ bescherming van het milieu. Dat is opmerkelijk, want anderhalf jaar geleden concludeerde hetzelfde ministerie juist dat diezelfde kwaliteitseisen voor staalslakken ‘onvoldoende bescherming bieden’. Ook de Inspectie Leefomgeving en Transport en het RIVM waarschuwden de afgelopen jaren dat de huidige regels voor het gebruik van staalslakken tekortschieten.

Foto: Gemeente Arnhem.

Ministerie: pauzeknop

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wijst volgens de onderzoekers in een reactie op de ‘pauzeknop’ die is ingedrukt voor het gebruik van staalslakken. Terwijl het gebruik van het materiaal tijdelijk aan banden ligt, wordt gewerkt aan definitief beleid, ‘waaronder mogelijke combinaties van een verbod, vergunningplicht of meld- en registratieplicht.’

Gemeenten kunnen volgens het ministerie nog wel bij specifieke lokale omstandigheden afwijken van de landelijke regels, bijvoorbeeld in een grondwaterbeschermingsgebied. Maar ‘generieke beperkingen’ zijn niet mogelijk, ook omdat het de bedoeling is om ‘afvalstoffen zoveel mogelijk nuttig te gebruiken’.

Bronnen: 

• ‘Ministerie verbiedt gemeenten om staalslakken zelf aan banden te leggen’ Jeroen Kraan, klimaatverslaggever, 12 maart 2026, Nu.nl.
• ‘Gebruik staalslakken alleen met ontheffing’, Frank de Groot, GWW Totaal nr. 7 2025.