Samen bouwen aan duurzame wegen
Samen met overheden, bedrijven en kennisinstellingen werkt Nationaal Platform Duurzame Wegverharding (NPDW) aan duurzame wegen die langdurig in topconditie blijven voor intensief gebruik. “We willen de transitie naar duurzame wegverharding bevorderen door initiatieven te verbinden en door samen met de sector te werken aan één geharmoniseerde aanpak”, zegt Jan van de Water, Programmamanager NPDW.
Tekst: ing. Frank de Groot
Beeld: NPDW
“Het beperken van de CO2-uitstoot en circulariteit zijn belangrijke pijlers onder de verduurzaming van wegverharding, maar ik mis vaak een verlenging van de levensduur”, zegt Programmadirecteur Ingeborg Ligtenborg, die samen met Jan van de Water vertelt over de uitdagingen waarvoor de infrasector staat.
Levensduur
Ingeborg: “De levensduur is de belangrijkste factor voor verduurzaming. Maar de nadruk ligt op dit moment in de sector op laagtemperatuurasfalt en circulariteit. Het uiteindelijke doel is 50% minder primaire grondstoffen gebruiken en een reductie van CO2-uitstoot van 55% in 2030. In 2050 werken we volledig circulair en klimaatneutraal. Belangrijk, maar ik mis dan de aandacht voor levensduurverlenging door materiaalinnovatie en Levensduur Verlengend Onderhoud (LVO). Kamikaze-producten met een korte levensduur zijn wellicht financieel interessant voor sommige opdrachtnemers, maar niet voor wegbeheerders die wegen langjarig onderhouden. Je kunt daarom beter preventief ontwerpen door rekening te houden met LVO-maatregelen, in plaats van curatief te reageren op schade. Hoe langer materialen meegaan, hoe duurzamer het is.”
Jan vult aan: “Nieuwe duurzame ontwikkelingen moeten niet ten koste gaan van de levensduur. Want daar is ook veel winst te halen. Het scheelt enorm veel CO2-uitstoot. Denk aan minder materiaal, minder transportbewegingen en minder uitvoeringstijd. Maar er is nog altijd een spanning tussen directe CO2-reductie versus hogere initiële uitstoot voor langere levensduur.”
Ook in de uitvoeringsprocessen is winst te behalen ten aanzien van de levensduur. Jan legt uit: “Door sensortechnologie kun je de temperatuurverdeling in asfalt real-time meten tijdens verwerking en daarmee het proces optimaliseren. Zo kun je de wals eerst naar de koudere plekken sturen en daarna naar de warme plekken. Optimaal walsen per temperatuurvenster verhoogt de homogeniteit en levensduur van de wegverharding!”
Programmadirecteur NPDW Ingeborg Ligtenborg: “De levensduur is de belangrijkste factor voor verduurzaming. Maar de nadruk ligt op dit moment in de sector op laagtemperatuurasfalt en circulariteit.”
Levensduurverlengend Onderhoud
Om beheerders van asfaltverhardingen te ondersteunen bij het maken van onderbouwde keuzes bij LVO-maatregelen, heeft het NPDW recentelijk het ‘Afwegingskader Levensduurverlengend onderhoud’ gepresenteerd. Deze handreiking leert opdrachtgevers om niet alleen op kosten en hinder te selecteren, maar ook op duurzaamheid, MKI en CO2. Ingeborg licht toe: “Hierin combineren we technische inzichten en praktijkervaringen met resultaten uit een brede enquête onder wegbeheerders en marktpartijen. Het afwegingskader biedt wegbeheerders, assetmanagers, adviseurs en marktpartijen objectieve, eenduidige en sectorbrede handvatten om te beslissen hoe LVO het beste kan worden toegepast. Voor elke onderhoudsmaatregel is een factsheet beschikbaar. Door het stroomschema te volgen, kom je direct uit bij doeltreffende oplossingen die passen bij het schadebeeld.”
Jan besluit: “We moeten levensduur in elk contract in Nederland uniform belonen. Daarnaast moeten we innovatie op levensduur stimuleren, zoals nu gebeurt op circulariteit en CO2-reductie. En bedrijven moeten verdienmodellen heroverwegen: minder onderhoudsvolume, maar andere inkomstenstromen. Er is echt een verandering van mindset nodig. Daar werken we samen met de sector hard aan.”
Jan van de Water, Programmamanager NPDW: “We moeten levensduur in elk contract in Nederland uniform belonen.”
Data-infrastructuur
Een duurzame wegverharding is ook afhankelijk van beschikbare data. Jan: “Producenten en wegbeheerders worden soms verrast door onbekende materialen in her te gebruiken asfalt; er is geen volledig inzicht in de samenstellingen. We zien nu ook biobased toevoegingen aan asfalt. Dan moet je bij hergebruik wel weten wat de samenstelling is van biobased asfalt. De informatie over bouwstoffen en mengsels moet daarom minimaal vijftien jaar beschikbaar blijven voor toekomstig hergebruik. Vaak zijn producenten terughoudend in het vrijgeven van samenstellingen, maar je kunt datadeling beveiligen, zonder risico van verlies van octrooien of bedrijfsgevoelige informatie.”
Dan zijn er ook nog de Product Category Rules (PCR): een uniforme berekeningsmethode voor milieuprofielen van asfaltproducten via LCA. Ingeborg: “Er is nu de PCR Asfalt 2026 waarmee je een uniforme MKI-berekening (Milieukostenindicator) kunt maken. Vergeleken met de vorige versie houdt PCR 2026 rekening met meer parameters. Producenten moeten volgens deze methode MKI-getallen berekenen. NPDW zorgt voor een uniforme referentielijst die gemeenten, provincies en Rijkswaterstaat moeten hanteren voor de MKI-waarden. Ik vertegenwoordig hierbij het NPDW in een bestuursgroep voor wettelijke vaststelling van asfalt-MKI-getallen.”
Inkooptoolbox Duurzame Wegen
Duurzaam ontwerpen van wegverharding is een belangrijke stap, maar hoe kan ik ook duurzaam inkopen? Jan: “Daarvoor hebben we de Inkooptoolbox Duurzame Wegen ontwikkeld. Dit maakt het inkopen van duurzame en circulaire wegen uniform, praktisch en effectief. Deze toolbox is ontwikkeld met tientallen sectorexperts. Dat zorgt voor een uniforme uitvraag door opdrachtgevers. Wegbeheerders kunnen per wegtype kiezen voor het duurzaamheidsniveau dat past bij hun ambitie. Er is een brons, zilver en goud niveau. Voor de duidelijkheid: de Inkooptoolbox bevat geen producten, maar praktische handvatten en concrete voorbeelden voor contracteisen voor een duurzame asfalt- en elementenverharding.”
Volgens Ingeborg is er bij de asfaltcentrales ook nog veel te winnen: “Wist je dat 30% van de CO2-uitstoot bij de aanleg van wegen afkomstig is van de asfaltcentrales? Er wordt voor de toekomst al gedacht over een elektrische asfaltcentrale, maar op korte termijn is een hybride aanpak haalbaarder. De focus ligt daarbij op aanpassingen aan bestaande centrales, zoals filters voor beperking van de omgevingsbelasting en warmtehergebruik.”
Grondstoffendepot Trechterweide, één van de voorbeelden uit de Inspiratiegids Circulaire Bestrating van Nationaal Platform Duurzame Wegverharding (NPDW).
Onafhankelijk sectorplatform
Uiteindelijk wil het NPDW de transitie naar duurzame wegverharding bevorderen door initiatieven te verbinden en door samen met de sector te werken aan één geharmoniseerde aanpak. Het platform is in 2023 opgericht als onafhankelijk sectorplatform, onderdeel van de Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuurstrategie (KCI) van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De missie is helder: duurzame wegverharding wordt de nieuwe standaard.
Jan legt uit: “De sector is breed vertegenwoordigd in het NPDW. Wij zorgen zelf voor een evenwichtige verdeling van kennis. Dus gemeenten en infrabedrijven van groot naar klein en geografisch verspreid en partners op operationeel, bestuurlijk en inkoop niveau. Het is verder zo, dat wij de partijen uitnodigen. Mensen vinden het vaak ook een eer om hiervoor uitgenodigd te worden, dus we krijgen zelden een ‘nee’ te horen. Er moet ook de bereidheid zijn om kennis te delen zonder het eigen bedrijfsbelang voorop te stellen.”
De Sponsorboard stuurt op voortgang en financiering en neemt beslissingen namens de sector. Dan is er het Sectorteam Wegverharding dat de achterban vertegenwoordigt en (on)gevraagd advies geeft aan het NPDW. In het Sectorteam zitten vertegenwoordigers van een aantal gemeenten, infrabedrijven en opleiders. Daarnaast hebben Arcadis, Rijkswaterstaat, CROW, BouwCirculair, Bouwend Nederland, Unie van Waterschappen en de Provincie Drenthe zitting in het Sectorteam. Het Sectorteam adviseert de Sponsorboard bij besluitvorming. De dagelijkse uitvoering is in handen van het Kernteam, dat bestaat uit projectleiders die ieder een kennis- of programmalijn aansturen. Ingeborg en Jan maken ook deel uit van het kernteam. Jan besluit: “Ik roep iedereen met goede ideeën of een hulpvraag op om contact op te nemen met het NPDW. We denken graag met je mee!”
Uitdagingen duurzame wegverharding
Hier werkt de NDPW aan, samen met de wegverhardingssector:
- MKI uniform uitvragen, toetsen en belonen. Wegbeheerders kopen eenduidig in wat marktpartijen duidelijkheid biedt, passend bij wettelijke ontwikkelingen rond sturende MKI.
- Minder variatie in asfaltmengsels. Beperkt faalkosten, verlaagt energiegebruik en vergemakkelijkt hoogwaardig hergebruik en onderhoud.
- Richtlijnen PR en WMA (Warm Mix Asfalt). Verkleint risico’s en vergroot de mogelijkheid om circulaire toepassingen op te schalen.
- Levensduur belonen. Sectorbrede aanpak om langere levensduur te belonen.
- Monitoring- en verificatietool. Inzichtelijk hoe projecten uniform duurzaamheidsresultaten kunnen meten en rapporteren, voor verantwoording en prestatieniveaus.
- Datataal uniformeren (ontologie). Partijen kunnen hun kwaliteits-, monitorings en duurzaamheidsregistratie gestructureerd doen. Data wordt uitwisselbaar en leidt landelijk tot inzichten.
- Beheersing aanlegkwaliteit. Procescontrole van asfaltverwerking zodat langere levensduur met hogere kwaliteit mogelijk én aantoonbaar wordt.
- Uniformeren validatieproces. Met blauwdrukken voor proefvakken en monitoring voor een uniform, snel en betrouwbaar inzicht in prestaties van innovaties.
- Mitigatie financiële risico’s. Verminderen financiële belemmeringen voor opdrachtgevers tijdens de beheerfase, waardoor innovaties meer ruimte krijgen.
Bestaande ontwikkelingen
Er zijn de laatste jaren talrijke ontwikkelingen richting duurzame wegverharding. Denk aan het op lagere temperatuur (110 tot 140°C) produceren van asfalt met Warm Mix Asfalt (WMA) in plaats van Hot Mix Asfalt (HMA) dat bij 140 tot 190°C wordt geproduceerd. Dan is er het hergebruik van asfalt. Neusje van de zalm is de innovatieve Asphalt Recycling Train, waarmee op locatie het asfalt wordt losgewoeld of gefreesd (Cold Asphalt Recycling Train) en via een menger en verdeler weer wordt gebruikt als nieuwe verhardingslaag. Door deze innovatieve manier van asfalteren kan er vrijwel 100% circulair worden gewerkt én wordt aanzienlijk bespaard op de uitstoot van CO2. Maar er zijn ook infrabedrijven die met eenvoudiger technieken 40 tot 80% van het asfalt kunnen hergebruiken of asfaltcentrales die asfalt leveren waarin hergebruikt asfalt is opgenomen. Tot slot zijn er nog de duurzame asfaltmengsels, waarbij er zoveel mogelijk secundaire grondstoffen worden gebruikt en productie bij een zo laag mogelijke temperatuur.
tekst
