Samen bouwen aan een groene klimaatadaptieve stad

Tekst: Kim van der Leest en Annemieke Bos i.s.m. Koninklijke VHG

Groen werd bij de inrichting van de openbare ruimte lange tijd als afzonderlijk onderdeel beschouwd. Inmiddels is duidelijk dat het een wezenlijk onderdeel is van de infrastructuur van de stad. Gezonde bomen, struiken en planten bieden schaduw, houden water vast en dragen bij aan biodiversiteit en leefbaarheid. 

Bodem als basis

Boven de grond zien we het groen, maar onder de grond wordt het succes daarvan bepaald. Klimaatadaptatie gaat dan ook over:

• groeiplaatsen met een gezonde, doorwortelbare bodem;
• beplanting afgestemd op de aanwezige bodem en groeiplaatsomstandigheden;
• voldoende ruimte om water te laten infiltreren, vast te houden, zuiveren en hergebruiken;
• maatregelen tegen verdroging; 
• goede afstemming tussen kabels, leidingen, verharding en groen.

De groenprofessional weet welke eisen bomen en planten stellen aan bodem, water en groeiruimte en welke beplanting past bij de aanwezige bodem- en groeiplaatsomstandigheden. Door deze kennis al in de plan- en ontwerpfase mee te nemen, kunnen keuzes boven en onder de grond beter op elkaar aansluiten.

Groene oplossingen

Mogelijkheden om groen en water te integreren in de bestaande infrastructuur zijn er volop. De grootste meerwaarde ontstaat wanneer groene en civieltechnische oplossingen vanaf het begin als één systeem worden ontworpen. Bij voldoende ruimte zijn bovengrondse voorzieningen vaak het minst kostbaar en het makkelijkst te realiseren. Denk aan het verwijderen van overbodige verharding en plantvakken rondom bomen. In gebieden met weinig ruimte door dichte bebouwing biedt de combinatie van groen met water of met technische maatregelen onder de grond mogelijkheden voor waterberging. Bijvoorbeeld infiltratiekratten en opslagreservoirs.

Biodiverse wadi’s

Wadi’s zijn vaak voorzien van gras, maar een rijkere vegetatie draagt bij aan een betere bodemstructuur, infiltratie en het waterzuiverend vermogen. Bovendien helpt de beplanting de biodiversiteit en belevingswaarde te vergroten en is frequent maaien niet nodig.

Bomen in boombunkers 

Bomen in de versteende stad hebben vaak nauwelijks toegang tot water, voeding en zuurstof. Om zowel de bomen als de veiligheid en kwaliteit van de verharding te waarborgen, zijn meer geavanceerde oplossingen nodig dan alleen bomengrond of bomenzand. Een boombunker kan dan een oplossing zijn. Lees meer in het artikel ‘Aan de slag met (her)inrichting? Vergeet de bodem niet!’ op pagina ??.

Uitvoering bepaalt

Een klimaatadaptief ontwerp kan op papier nog zo goed zijn, in de uitvoering moet alles samenkomen. De groenprofessional beschikt over kennis en ervaring die tijdens de voorbereiding, het ontwerp, de uitvoering en het beheer van waarde is. Hij denkt mee over bodem, water, groeiplaatsen, biodiversiteit, passende beplanting en de praktische beheerbaarheid van een ontwerp.

Wie klimaatadaptatie serieus neemt, betrekt de groenprofessional niet aan het einde van het proces, maar aan het begin. Door civiele, waterkundige en groene disciplines vroegtijdig samen te brengen, ontstaan oplossingen die in de praktijk uitvoerbaar en beheerbaar zijn. 

Beheer en ontwikkeling

Een klimaatadaptieve openbare ruimte is nooit af bij oplevering. Bomen en beplanting moeten zich kunnen ontwikkelen en water- en bodemsystemen moeten blijven functioneren. Het beheer mag dan ook nooit een sluitpost zijn, maar moet al in de ontwerpfase worden meegenomen. Met de juiste kennis en aandacht kan de klimaatadaptieve stad blijven groeien en bloeien.